Guðmundur Ísleifsson og "Dansgyðjan"

Skaftfellingur hélt uppi strandsiglingum með suðurströndinni um langt skeið.

Árið 1890 hafði hinn þekkti formaður Guðmundur Ísleifsson á Háeyri, skip á leigu sem flutti  vörur til verslunar hans hér á  Eyrarbakka. í  leiguskilmálunum var það tekið fram, að hann mætti nota skipið til flutninga meðfram  ströndum  landsins og  um sumarið lagði hann upp  vörur í Vík í Mýrdal, til sölu þar  um  kauptíðina og til hægðarauka fyrir Skaftfellinga. Guðmundur var sjálfur  á  skipinu sem hét „Terpsichore“ (Dansgyðjan) og var frá Borgmundarhólmi, en skipstjórinn hét Bayer að eftirnafni. Hélt Guðmundur svo  austur með  ströndinni, að  lokinni verslun í Vík, til þess  að athuga, hvort mögulegt væri að flytja  vörur sjóleiðis til Öræfa. Þegar þar kom var blíðviðri og stilltur sjór. Öræfingar  komu út að  skipinu á alls tórum  róðrabát og tóku í  hann  vörur, sem þeim farnaðist vel með í  land. Var þetta í fyrsta  sinn, sem þeir fengu  vörur sjóleiðis og voru þeir því afar kátir.

Eftir þetta hélt Guðmundur áfram verslun í Vík  og  mun það hafa flýtt fyrir, að  reglulegar samgöngur þangað sjóleiðis  komust á.  En það var M/s „Skaftfellingur“, sem  um langt  skeið, hélt uppi  strandferðum á áðurnefndu svæði, og greiddi úr örðugleikum sýslubúa til viðskipta sem og önnur vöruflutningaskip, á þessum tímum sem vegsamgöngur voru engar.

Heimild: Guðmundur Ísleifsson, Ægir 1934

Aftökustaðir í Stokkseyrarhreppi

Gimli, fyrrum samkomuhús og síðan bókasafn  á Stokkseyri var á sínum tíma (1921) byggt á sögufrægum stað. Þar var lægð nokkur er nefndist „Þingdalur“. Þar voru haldin þing Stokkseyrarhrepps hins forna undir berum himni fram á 18. Öld. Síðar var byggt þar þinghús og þar var dæmt í málum manna og skorið úr deiluefnum, en þá tilheyrðu bæði þorpin, Eyrarbakki og Stokkseyri sama hreppnum.  Aftökustaðir voru fyrir framan svonefnda „Gálgakletta“ og er annar fram að Eystri-Rauðárhól í Stokkseyrarfjöru. Einhverju sinni hafði stráklingur verið að leika hengingu af óvitaskap sínum og snaran herpst að hálsi hans og var hann dauður er að var komið.

Annar samnefndur klettur er í Hraunsfjöru, skamt vestan Gamla-Hrauns.  Sagt er að þar hafi tveir afbrotamenn verið hengdir fyrr á öldum og síðan  grafnir upp á sjávarbakkanum. Ekki fara aðrar sögur af aftökum í hreppnum. Eini þekkti dauðadómurinn sem kveðinn hefur verið upp í þinghúsi hreppsins var yfir „Barna-Arndísi“ 1771 en Lögþingsrétturinn breytti honum í fjögra ára hegningavinnu í Kaupmannahöfn.

Þingstaðurinn var lagður niður árið 1812 og flutt að sameinuðu þingi Flóamanna í Hróarsholti. Stokkseyrarþing var svo sett  á Eyrarbakka árið 1850, og hélst til 1898 er hreppnum var skipt. Ekki er kunnugt um þann þingstað, en sennilegt er að þær samkomur hafi verið í Húsinu.

Landnám Eyrbekkinga í vesturheimi

Maður er nefndur "William Wickmann, danskur að ætt. Hafði hann dvalið um 10 ár á Íslandi sem verslunarþjónn, fyrst í Reykjavík og síðan í Hafnarfirði og á Eyrarbakka. Um baustið 1865 fór hann af íslandi áleiðis til bandaríkjanna, og lenti hann í Milwaukee í Wisconsin-ríki. Hann átti þar ættingja, sem hann fór að vitja. "Wickmann þessi skrifaðist á við fyrrum húsbónda sinn, Guðmund Tlhorgrimsen á Eyrarbakka  og lét hann í bréfum sínum vel yfir stöðu sinni i hinum nýja heimi. Hrósaði mjög landkostum, og meðal annars áleit hann að fiskurinn i Michigan-vatninu væri stór og óþrjótandi gullkista,sem ýmsar þjóðir ysu úr, og að íslendingar mundu hafa sama rétt og aðrir að seilast ofan í kistuna og fá sinn hlut. Vera kann nú, að Wickmann hafi séð björtu hliðina á sínu nýja heimkynni, og eins og ungum mönnum oft er hætt við, ekki gáð að skuggahliðinni og þess vegna lofað landið, ef til vill um of. En bréf Williams til Guðmundar Thorgrímssens á Eyrarbakka varð öðrum hvatning til að feta í fótspor hans.

Árið 1870, þann 12. dag maímánaðar, fóru af Eyrarbakka þrír ungir menn til Vesturheims, voru þeir: Jón Gíslason (f.12.12.1849 í Kálfholti í Holtasveit) búðarsveinn við Lefolii-verslun, Guðmundur Guðmundsson (f .8.7.1840 á Litla-Hrauni) formaður á Eyrarbakka og Árni Guðmundsson ( fæddur að Gamlahliði á Álftanesi 24. október 1845.), vinnumaður hjá G. Thorgrímssen  en Jón Einarsson bættist við hópinn í Reykjavík. Hinn fyrst nefndi var forsprakkinn, og lánaði hann hinum tveimur síðast nefndu fé til fararinnar, en Guðmundur fór upp á sínar eigin spítur. Jón hafði tekið arf eftir föður sinn sem hann hafði óskertan, svo hann stóð betur að vigi en flestir aðrir í þeirri bygð til að fara af landi burt, og kom arfurinn honum nú að góðu haldi, og einnig þeim sem slógust í förina með honum.

Hinn 12. maí lögðu þeir félagar á stað frá Eyrarbakka landveg til Reykjavíkur, og eftir fárra daga dvöl í höfuðborginni tóku þeir sér far með póstskipinu „Díana“ til Kaupmannahafnar. Á meðan þeir stóðu við í Reykjavik, reyndu ýmsir að telja þá af að leggja út í þessa glæfraför. Einn var meira að segja fullvissaður um, að ef hann færi vestur, yrði hann étinn upp með húð og hári, en ef ske kynni að hann ekki lenti þar sem mannæturnar héldu til, yrði hann gerður að þræli—svertingja líkast til? En þeir  félagar héldu sínu striki og tóku sér far með ,,Diönu", eins og áður er sagt, til höfuðstaðar danmerkur. Skipið kom við í færeyjum og shetlandseyjum, og að endingu lagðist það við festar í Kaupmannahöfn. Þeir félagar stóðu þar við í 4 daga, og notuðu tímann til að hitta ýmsa landa sína þar og skoða hið markverðasta í þeirri fögru borg. Hinn 3. júni lögðu þeir á stað með gufuskipinu „Pacific" til Hull, og eftir að þar var lent, fóru þeir með járnbraut tíl Liverpool. Frá Liverpool fóru þeir á Allanlínu- skipinu „Austrian“. Þeir fengu harða og langa útivist—sífelda storma af austri, og var sjógangurinn gríðarlegur, farþegar og farangur kastaðist til og frá í skipinu og tóku þá íslendingarnir það ráð, að skorða sig mílli bekkja niður í skipinu og spiluðu  Vist  dag eftir dag sér til dægrastyttingar. Þeir lentu í Quebec 18. eða 19. júní. Þaðan fóru þeir áleiðis til Milwaukee, en höfðu svo miklar tafir á leiðinni, eins og títt er með vörulestum (freight trains) að þeir komu ekki til Mihvaukee fyrr en þann 27. s. mán. Farbréf fyrir hvern kostaði 94 ríkisdali ríkismyntar frá Kaupmannahöfn til Milwaukee. Þeir dvöldu um tíma í Milwaukee, en Jón fór um haustið til Washington Island og keypti þar land í félagi við William Wickmann, sem áður er getið. Létu þeir félagar þá höggva skóg á landi sínu, og bygðu-útskipunar bryggju o.fl.  Árið 1873 skiptu þeir eignum sínum, og fékk þá Jón mest af landinu, með húsum, en Wickmann bryggjuna, ásamt nokkrum ekrum af landinu. Jón giftist 1877 Ágústu dóttir Einars kaupmanns Bjarnasonar í Reykjavík. Jón setti upp verslun á Vashingtoneyju um það leiti.

Guðmundur var formaður á Bakkanum frá því hann var 19 ára gamall þangað til hann fór af landi burt vorið 1870. Hann réði sig til fiskimanna frá Milwaukee sumarlangt, en fór um haustið til Washington Island og stundaði þaðan fiskveiðar. Hann kvæntist 1875, Guðrúnu Ingvarsdóttir frá Mundakoti.

Árni fór 18 ára gamall austur á Eyrarbakka; gerðist vinnumaður hjá G. Thorgrimsen og var hjá honum í 4 ár. Fór síðan til Reykjavíkur, og lærði þar trésmíði hjá Jóhannesi Jónssyni snikkara. Fór hann að því búnu aftur austur á Eyrarbakka, til Thorgrimsens og var þar vinnumaður og búðarmaður þangað til um vorið 1870, að hann fór með þeim félögum til Ameríku. Var hann að fiskiveiðum um sumarið með félaga sínum Guðmundi Guðmundssyni og fór það haust til Washington eyju. Árið 1880 flutti hann sig til Andabon County í lowa, og var þar í 2 ár við smíðar. Kom aftur til eyjarinnar, og dvaldi þar síðan en giftist ekki.

Jón (f.ca 1850) var um nokkur ár vinnumaöur og meðreiðarmaður dr. Hjaltalíns (var hann því stundum kallaður Jón Hjaltalín). Eftir að hann fór vestur, stundaði hann flskiveiðar, fyrst í Milwaukee og svo á Washington eynni.

Næstu árin fóru margir Íslendingar vestur til Washingtoneyjar og voru allmargir Eyrbekkingar á  meðal þeirra: 1872. Fóru 14 manns af Eyrarbakka; af þeim lentu flestir á eynni. Þrjár persónur af þeim voru þar enn árið 1900: Olafur Hannesson, sonur Hannesar Sigurðssonar og konu hans Guðrúnar Jónsdóttur á Litluháeyri á Eyrarbakka; Árni Guðmundsen, sonur Þórðar kameráðs Guðmundsen, sem lengi var sýslumaður í Arnessýslu, og konu hans Jóhönnu A. Knudsen; og Guðrún Ingvarsdóttir, sem giftist Guðm Guðmundssyni, eins og áður er getið. Hinir aðrir, sem lentu þar úr þessum hóp. voru: séra Hans Thorgrimsen; Dr. Arnabjarni Sveinbjörnsson; Þorkell Árnason frá Eiði á Seltjarnarnesi; og Olafur Guðmundsson, frá Arnarbæli, en þeir fóru þaðan aftur eftir lengri eða skemri dvöl.

1873. Teitur Teitsson, hafnsögumaður af Eyrarbakka; var faðir hans TeiturHelgason, einnig búsettur á Eyrarbakka. Hann fór þaðan alfarinn 1887, og flutti til Manitoba.

1881. Björn Vernharðsson, ættaður af Eyrarbakka. Fór frá Íslandi til Milwaukee 1873; var þar þar til hann kom til Washingtoneyjar. Hann varr föðurbróðii Björns kaupmanns Kristjánssonar í Reykjavík. Sagðist Björn vera kominn í beinan ættlegg í móðurætt af Þangbrandi biskupi, en í föðurættaf Agli Skallagrímssyni.

1884, Hannes Jónsson af Eyrarbakka, sonur Jóns Jónssonar á Skúmstöðum i Rangárvallasýslu, og konu hans Ragnhildar Vernharðsdóttur. Sigurður Sigurðsson af Eyrarbakka, ættaður frá Skammadal í Mýrdal.

1885. Þórður læknir Guðmundsson, bróðir Árna, sem áður er nefndur —Kom 13. ágúst það ár. Hann dó snögglega 29. janúar 1899.

1886. Magnús Jónsson Þórhallasonar, af Eyrarbakka, en móðir Magnúsar var Þórunn Gísladóttir frá Gröf í V. Skaftafellssýslu.

1887. Jón Þórhallason, trésmiður, faðir Magnúsar. af Eyrarbakka. Jón er ættaður frá Mörk á Síðu, sonur Þórhalls Runólfssonar, sem lengi bjó þar. Bárður Nikulásson, Bárðarsonar Jónssonar, af Eyrarbakka, ættaður úr Skaftártungu; var móðir hans Sigríður Sigurðardóttir, frá Hvammi, Arnasonar frá Hrísnesi.

1888. Þorgeir Einarsson, ættaður af Eyrarbakka. Kom til Milwaukee 1873, en dvaldi i Racine og Walworth Counties í 15 ár. Faðir hans, Einar Vigfússon fór með honum. (Sigurður Jónsson, Árnasonar Magnússonar Beinteinssonar, ættaður úr Þorlákshöfn. Móðir hans var Þórunn Sigurðardöttir frá Skúmstöðum í Landeyjum, og voru því foreldrar hans bræðrabörn. Kom til Minneapolis frá Kaupmannahöfn 1885).

Heimild: Almanak Ólafs  S. Thorgeirssonar 1900.

Vagnstjóri verður bílstjóri

Fyrstu vegir umhverfis  Eyrarbakka voru gerðir fyrir hestvagna svo hægarar yrði um heyflutninga ofan að engjum. „Bárðarbrú“ gerði Bárður Nikulásson um 1880 og á svipuðum tíma var „Nesbrú“ lögð í sama tilgangi. Þetta voru þó ekki brýr í nútíma merkingu, heldur púkkaður mjór vegur yfir móa og mýrlendi. ( Fyrir fáum árum var lögð „hraðbraut“ yfir hina fornu Nesbrú). Lagning Eyrarbakkavegar frá Ölfusárbrú hófst 1898 undir stjórn Erlends Zakaríassonar, en þá voru hestvagnar að verða helsta flutningatækið. Sumarið 1913 komu fyrstu bílarnir akandi þennan veg frá Reykjavík, en það voru Ford-blæjubílar og lítt áræðanlegir til brúks. Fyrstu bifreiðastjórar á Eyrarbakka sem héldu uppi samgöngum til Reykjavíkur voru 1918: Einar Jónsson í Túni,  Magnús Oddson í Regin og Steingrímur Gunnarsson á strönd. Áttu þeir saman einn bíl frá landssjóði og óku til skiptis með póst og farþega.  Árið 1923 var Bifreiðastöð Eyrarbakka stofnuð, en að henni stóðu Ólafur Helgason kaupmaður, Sigurður Óli Ólafsson, Einar Einarsson á Grund (Stokkseyri), Steingrímur Gunnarsson, Jón Magnússon kaupmaður (Stk) og Kristinn Grímsson á Strönd. Bifreiðastöð Eyrarbakka var lögð niður 1925 þegar bifreiðastöð Steindórs fékk sérleyfi milli Eyrarbakka og Reykjavíkur.  Á árunum 1930-1940 voru Eyrbekkingarnir Baldur og Guðmundur Sigurðssynir bífreiðastjórar hjá Steindóri  (Steindór Einarsson).

Draugaplágur

Móri: Þekktastur drauga í neðanverðum Flóa er óneitanlega „Sels-Móri“ eða „Skerflóðsmóri“ öðru nafni. Var honum lýst svo að klæddur væri í ullarföt eins og þá tíðkaðist um sveitabörn en þó í öllu úr mórauðu með barðastóran hatt gamlan og lúinn og var rifið úr hattbarðinu öðru meginn. Af klæðnaðinum fékk hann viðurnefnið Móri. Hann var flökkupiltur í sínu lifanda lífi og talin hafa flúið Skaftárelda er þá geisuðu (1783 ). Hann hafði síðan borist hingað í Flóann og leitað ásjár í bæjarþorpunum við ströndina eins og margt fólk austanað um þessar mundir. Hann kom við í Hraunshverfi, en var úthýst þaðan og hugði hann fara þvínæst upp að Efra-Seli, en á þeirri leið fæktist hann út í Skerflóð það er Hraunsá rennur úr og druknaði hann þar.

Móri gekk aftur og var í fyrstu ærsladraugur er framdi óhljóð og skarkala ýmiskonar og sjónhverfingar þegar skyggja tók og skaut það fólki á þessum slóðum skelk í bringu. Hann átti það til að bregða fyrir mönnum fæti þegar minnst varði eða birtast skyndilega við kynlegar aðstæður og hverfa jafn skjótt síðan. Oft hafði sést til Móra sitjandi á Hraunsárbrú er þá var og þorðu menn þá ekki yfir. Ferðamaður einn vestan að er þar kom að Móra sitjani á brúnni var þó hugaður og steypti honum í ána, en þá þorði hann ekki yfir hana heldur fór á vaði niður við sjó. Kom þá Móri undan vatninu og greip í fót hans. Ferðamanninum tókst skjótt að losa sig undan og hljóp hvað af tók til Stokkseyrar.  Það var svo síðar er Móri komst í kynni við aðra drauga að leikar tóku heldur betur að æsast í sjávarþorpunum.

Skotta: Stúlka ein varð úti skammt frá Móhúsum eftir úthýsingu þar nokkrum árum eftir að Sels-Móri kom fram og varð hún að illvígum draugi sem kölluð var „Móhúsa-Skotta“. Skottu var mest kennt um brambolt manndráp og skemmdarverk.

Maður frá Ranakoti á Stokkseyri fannst kyrktur í brunni einum og var Skottu kennt um. Skömmu síðar lögðu þau Móri og Skotta lag sitt saman og drápu þau Tómas nokkurn frá Norðurkoti á Eyrarbakka eftir að hann fór austur á Stokkseyri um jólin þennan vetur. Þar hafði hann keypti sér hangiketskrof til hátíðarinnar. Í bakaleiðinni skömmu eftir sólsetur réðust þau skötuhjú að honum og drápu hvað menn héldu. Fannst hann morguninn eftir skamt frá Hraunsá dauður og allur sundur skorinn, blár og blóðugur.

Tommi: Eftir þetta sáust þrír draugar á ferð og var þá talið að Tómas hefði gengið í félag við Móra og Skottu. Kvað þá svo rammt að reimleikum að engum var fært milli Eyrarbakka og Stokkseyrar eftir að skyggja tók á kvöldin. Skotta, Tommi og Móri fóru líka hamförum á mörgum bæjum í nágreninu og komu stundum við í Norðurkoti á Eyrarbakka þaðan sem Tómas var upprunnin. Lék þá bærinn á reiðiskjálfi. Húsmunir, búsáhöld og leritau fóru á flug og lentu með af miklu afli í veggjum svo stórsá á.  Héldu þau þrjú saman um nokkur ár en svo tók Skotta að fylgja Jóni í Móhúsum og Móri fylgdi ætt Einars á Stéttum, einkum Þuríði Formanni. Jón í Móhúsum fékk Klaustur-Jón í Þykkvabæ til að kveða niður drauga þessa og tókst það nema hvað Sels-Móri slapp undan presti og hefur engum enn tekist að kveða hann niður.

Mundi: Einu sinni bar svo við að smali frá Stóru-Háeyri, á Eyrarbakka sem gegndi fé uppi á mýrinni, fór í beitarhúsin á aðfangadagskvöld jóla. Þegar liðið var á jólahátíðina þetta kvöld var farið að undrast um smalann sem ekki hafði komið til baka. Þegar smalinn hafði ekki skilað sér á jóladagsmorgun var farið að leita hans og var víða farið í eftirgrenslan, en árangurslaust.

 Á annann dag jóla, þá um morguninn fannst hann dauður og illa útleikinn niður við sjó í Mundakotslendingu. Talið var að draugur eða óvættur hafi elt hann og flæmt fram í fjöru og drepið hann þar. Gerðist smali þessi nú draugur en meinlaus þó. Urðu margir varir við afturgöngu hans, skyggnir menn og óskyggnir. Leitaðist hann einkum við að villa menn, ef þeir voru einir síns liðs seint á ferð og teyma þá út í ófærur. Komust margir í hann krappan af völdum Munda. Þótti ekki síst verða vart við hann í Mundakoti, helst í fjárhúsunum þar og neðan við vörðuna og var hann því ýmist kallaður Mundakotsdraugur eða Vörðudraugur. Skammt fyrir austan vörðuna stóð rétt sem Steinskotsrétt var kölluð (Núverandi kirkjugarður) og bar oft við að menn villtust þar.

Keli: Eitt sinn er er Skaftfellingar voru í verslunarferð á Eyrarbakka fældi strákur fyrir þeim hrossin. Sá var nefndur Keli og hafði ekki sem best orð á sér fyrir prakkaraskap. Skaftfellingum þótti þetta óþvera hrekkur og reiddust þessu mjög. Greip þá einn þeirra klyfbera og henti í strákinn. Varð það honum að bana og þótti sú hefnd meiri en til var ætlast, en varð þó ekki aftur tekin. Keli gekk aftur og varð draugur sem fylgdi banamanni sínum. Banamanni Kela tókst með hjálp lærðra manna  að koma Kela í skjóðu, en honum sjálfum ráðlagt að flytja sig til Vestmannaeyja og koma aldrei í land aftur.

 Skinnskjóðu þessa sendir svo banamaður Kela til hálfsystur sinnar í Holti í Álftaveri sem verður það á að opna skjóðuna, og gaus þá út blá gufa með því sama. Keli gekk síðan meðal Álftveringa og veitti þeim ýmsar skráveifur.

Þá eru ótaldar vofur sem sést hafa, en frægastar af þeirri gerð er „Stokkseyrardraugurinn“ svokallaði er hélt sig í verbúð einni þar. Hafa vofur þann eginleik að geta breytt mynd sinni í næstum hvað sem vera skal, en þessi vofa sást oftast sem grár hnoðri eða í hestlíki. Þá kom vofa ein og hrekkti mann er í eina tíð gekk yfir Gónhól á Eyrarbakka, en þar var talinn forn kirkjugarður. Vofa sást síðast á bæ einum ofan við Eyrarbakka fyrir nokkrum árum.

Saga póstafgreiðslunnar á Eyrarbakka

Pósthirðing var á Eyrarbakka um 1880, en hún heyrði undir póststofuna í Hraungerði í Flóa. Póstafgreiðsla var síðan sett á Eyrartbakka 1912. Hún var staðsett í Kirkjuhúsi 1925, en þá var póstmeistari  Sigurður Guðmundsson bóksali. Sparisjóður Árnessýslu var til húsa á sama stað. Þann 1. maí 1942 var póstur og sími sameinaður á Eyrarbakka og stuttu síðar á Stokkseyri.  Símstöð var  frá 1909 og var Oddur Oddson gullsmiður fyrsti símstöðvastjórinn.  Á tímum landpóstsins komu þeir að sjálfsögðu við á Bakkanum og blésu í lúður sinn þegar þeir nálguðust Vesturbúð. Flestir voru þeir viðfrægir og sumir sérstakir. Einn Eyrbekkingur var landpóstur en hann hét Klemenz og var sonur Þorsteins bónda á Stóra-Hrauni Péturssonar, en móðir hans var Ingunn Klemenzdóttir skipasmiðs í Einarshöfn.  Klemmi-póstur varð úti 1791 í Jórugili í Grafningi.  Fljótlega eftir að Póstur og Sími var seldur frá ríkinu um síðustu aldamót var símstöðin í Mörk lögð niður, en póstafgreiðsla var til skams tíma í verslun, er þá hét Ásinn. 

Af sjósókn Eyrbekkinga fyrr á tíð.

Á miðri 18.öld stunduðu einungis heimamenn sjósókn á Eyrarbakka og voru til þess aðalega brúkaðir smábátar. Á vertíðinni 1762 gengu einungis 8 skip til róðra í öllum hreppnum sem þá náði frá Óseyrarnesi að Baugstöðum. Þessi fjöldi skipa hélst  svipaður næstu áratugi. Árið 1765 ákvað danska stjórnin að hafa vetursetumann á Eyrarbakka til að kenna útgerðarmönnum fisksöltun og annast um hana.  Árið 1785 voru tveir áttæringar, þrír sexæringar og tvö fjögra manna för gerð út í hreppnum.  Á  þessum skipum voru 40 innansveitarmenn, 16 utansveitarmenn og 6 ungmenni. 1787 fer verslun með fisk vaxandi og í kjölfar aukinnar eftirspurnar fór fiskverð hækkandi. Útgerð þótti nú arðvænleg og fór skipum ört fjölgandi á Bakkanum. 1893 voru yfir 100 skip og bátar í hreppnum, mest sexæringar.

Vertíðin byrjaði jafnan á kyndilmessu 2. febrúar og lauk henni á Hallvarðsmessu 15. maí. Það var venja sjómanna að tvíróa. Þá var róið að morgni og landað undir hádegi, þá var beitt 200 öngla línulóð og síðan tekinn seinni róðurinn og landað um nónbil. Það var síðan Guðmundur Ísleifsson á Háeyri sem tók það til bragðs að hafa sérstaka beitningamenn í landi og gat því róið 4-6 skipti á dag ef veður leyfði. Fram til 1886 var svo mikið kapp í formönnum að lagt var út í myrkri til að ná bestu miðunum og var það ekki áhættu laust, en þann 15. apríl 1886 samþykkti sýslunefnd að ekki skildi róið fyrr en „sundbjart væri“  (Sundbjart er þegar varðan og tréð sést af sundunum). Þá voru kosnir þrír menn til að flagga þegar næginlega bjart var orðið. (Stokkseyringar tóku upp á að nota þokulúður í stað flöggunar). Árið 1800 lét L. Lambertsen gera tilraunir með netaveiðar á Eyrarbakkamiðum en gekk það brösuglega. Handfæri voru notuð fram til 1898 en þá voru veiðar með lóðalínur orðnar almennari.

Einræði kemst á í Stokkseyrarhreppi

Svo bar við á manntalsþinginu 1768 að allir fimm hreppstjórar hreppsins (Eyrarbakka og Stokkseyrar er þá hét Stokkseyrarhreppur) sögðu af sér embætti. Liðinn vetur  hafði verið mörgum erfiður og fátækt var landlæg í hreppnum. Um helmingur íbúa lifði naumlega á styrkjum og gjöfum en hinn helmingurinn skrimti upp á krít hjá versluninni þennan hallæris vetur. Hreppstjórarnir höfðu þá farið fram á það við Jens Lassen kaupmann á Eyrarbakka (Fyrsti vetursetukaupmaðurinn) að verslunin lánaði fátækum matvörur fram til vors. Sýslumaður í Árnessýslu var þá Brynjólfur Sigurðsson og góður kunningi Lassens. Brást hann illa við og ávítaði ítrekað hreppstjórnina fyrir heimtufrekju og sakaði þá um óhlýðni við yfirvöld og kóng. Meðal þeirra hreppstjóra sem sögðu af sér embætti voru þeir Jón Ketilsson í Nesi (hrstj. 1761-1768), en hann var endurkjörinn 1773. Jón Jónsson á Háeyri (hrstj. 1761-1768), Þóður Gunnarsson á Hrauni (hrstj. 1763-1768). Bjarni Magnússon hafnsögumaður frá Litlu-Háeyri var hreppstjóri þetta ár.

Fram til 21. júlí 1808 voru jafnan fimm hreppstjórar í hreppnum og voru þeir kosnir af bændum, en nú var þeim fækkað í tvo með konungsúrskurði og sjálfstæði hreppsins afnumið. Hreppurinn lagður undir umboðsstjórn konungs og kosningar afnumdar. Hreppstjórarnir voru þá skipaðir af Amtmanni eftir tillögu sýslumanns. Fyrstu hreppstjórarnir í Stokkseyrarhreppi hinum forna til að sverja þannig konungi hollustu voru þeir Jón Einarsson á Baugsstöðum og Jón Þórðarsson í Móhúsum.

Tómthúsfólk á Eyrarbakka

Árið 1703 voru 652 íbúar á Eyrarbakka og Stokkseyri sem þá var einn hreppur. Þar af voru bændur og hjáleigumenn 70 talsins, en ómagar og þurfalingar 156. Þannig voru hlutfallslega margir á sveitastyrk frameftir öldinni. Tómthúsfólk, eða Þurrabúðarmenn var  sá hópur landlausra húsmanna kallaður sem áttu lítið annað en hróflatildrið sem það hlóð úr grjóti og torfi með leyfi landeigenda og lifði mestmegnis af sveitastyrknum, ölmusu og öðru því sem til féll af úr hendi þeirra efnameiri. Árið 1756 bjuggu í Skúmstaðahverfi Ólafur Jónsson tómthúsmaður við heilsulasna konu og kröpp kjör. Þar bjó einnig Aldís Þorkellsdóttir við tómthús og eitt barn. Margrét Oddsdóttir tómthúskona var þá háöldruð og bjó ásamt vanfæri dóttur í tómthúsi. Jón Brandsson var einnig tómthúsmaður í Skúmstaðahverfi, ásamt konu og tveim börnum. Tómthúsmenn í Háeyrarhverfi voru á þessum tíma, þau Erlendur Þórðarsson með konu og tvö börn. Jón Ólafsson var sagður stór og sterkur, en hann bjó  þar í tómthúsi ásamt konu sinni og tveim börnum. Þorsteinn Einarsson var þá áttræður og bjó í tómthúsi með konu sinni og bróðurbarni hennar. Í Hraunshverfi bjuggu við tómthús, Jón Jónsson smiður kona hans og fjögur börn. Jón dauði svokallaður bjó þar í tómthúsi með konu og tvö börn. Þá voru þeir Bauga-Guðmundur og Páll Hafliðason taldir letingjar mestir hér um slóðir. Síðasti tómthúsmaðurinn á Bakknanum var Berþór Jónsson (1875-1952) eða Bergur dáti eins og hann var kallaður, en hann bjó að Grímsstöðum.

Icelandic Viking history (Part three)

Thord makes Raven ambush

Thord Atlason was 15 years old and thought young. Raven was a great warrior and no one would encounter against him, but Thord would avenge the death of his father. Once Raven went alone on his horse to shop in  the place "Eyrarbakki", where ships waited, and he wanted to be home in the evening. Raven was wearing a blue coat. He carried his sword by his side and a large spear in hand, gold decorated. Thord took a spear in his hand and waited for Raven secretly because he wanted revenge, or die. Thord jumps out of the ambush, and slip spear in Raven's body. Raven fell from his horse and died. Thord thought he was a hero for this work, but now had to seek reconciliation with friends and relatives of the Raven. Thord went well get comfortable and were all happy, not became more hostile created between families. Thord was a good man and had a wife named, Thorunn daughter Asgeir Austmann Skelfi. (Asgeir killed the entire crew in the river of "Grim" and he was a great hero of the battle.) Thorunn was also great heroines. Thord got now the forest as they struggle for (Part Two). Then Thord was 22 years old he bought a ship. He would sail his ship to Norway and collect assets of his father. Thorunn would not go with him to Norway and Thord was angry. He hid a lot of money in the ground before he left. Thorunn said, "I think you will not enjoy them this money here that you have hidden, nor what waits in Norway." Thorunn took over all control of the farm.

Icelandic Viking history (Part two)

The story of Atli, son of Hallstein the viking

"Atli" and "Raven" fighting in Willow-forest

Hallstein settled " Stokkseyri "in late of Viking age,  and his son was named Atli. He became rich, powerfully and a kind of lawyer in his country. He lives in his farm “Tradarholt”.  One time came to him a old slave who was now free given. This slave as named the " Bodvar " and his master had given him part of forest, but with conditions, if Bodvar would die before the master, then the inheritance would go to him. A man named “Orn” (Eagle) tell at Bodvar had stolen from him six bulls. Therefore, the free slave would get help from Atli, and he promised to help if he will give him the forest, and  other belongings after he died. It was approved. In the parliament is a case taken into court. Atli then goes to the Court with a great team who followed him, and demands that the case be dropped. “Eagle” tell that Atli was only just full of greed for silver. Atli then became angry, and uses all their skills to complicate the issue so it was not possible to judge Bodvar.  The forest by now asset’s to Atli. Next, it happened to Bodvar died, and past master of his named "Ossur" was also dead a litle lather, but the intestate, his controlling person named “Hrafn” (Raven). Raven now makes a claim on the forest, and prohibits the Atli of using wood, and Atli was angry and would not give the wood behind. Atli later went into the forest with three workers and cut the wood. Working man from Raven, lokking the Atlas and his men with chop the wood and he run the fastest home to his master and tell it as happening. Raven going there with eight armed men in the forest, and find where Atli and his men as cutting wood. Now comes to the battle between the Atlas and Raven and they fight of hardness. Raven lost two men dead and one Atli’s men die, but Atli was wounded badly. Now came there a settler named “Onund” and him stopped the battle. He rescue Atla home to his farm, and there Atli dies. Son of Atlas named Thord, and he had now inherited farming in Traðarholt. Another son of Atli, named “Olver the slim” and he was a trader and a Viking and he lived in Norway.

Icelandic Viking history (part one)

The Vikings navigate from Norway

This story begins at the age of Viking. In the land of the north, "Norway" is a province called “Gaul”. Chief over this province is named “Atli” and his majesty called "Earl". But usually he was called “Atli the slender”, because he was very slim. The Vikings, foster-brothers named “Ingolf” and “Leif” (Hjor-Leif). They were young men in Norway, that will go to viking with the three sons of Atli. His sons were called “Hastein”, “Herstein” and “Holmstein” and they were great warriors and they always went well in warfare. Is the envoys came home after a successful campaign in the Norwegian countries and forces, the young viking’s will decided they fight again next summer. During the winter did foster-brothers hold feast to the earl's sons. There Holmstein gave promise that he should marry “Helga” sister of Ingolf, or never own another woman. Both team members by silent in this moment, but Leif blushing face, as he would himself have “Helga”. When they went home later in the night, were no greetings between Leif and Holmstein any more.

 Next spring they prepared foster-brothers Ingolf and Leif to fight the war and went to meet the earl's son Herstein and Holmstein as was decided, and they met with place named “Hisargafl”. Unexpected in this moment came to a battle between Leif and Holmstein and their legion. The battle had been a while came an old man, named “Olmodur Horda-Karason” he is the cousin of Leif, and he held Ingolf to help. Now Holmstein died in this battle, but Herstein fled a way. Ingolf and Leif thought the battle in Norwegan country as it was decided.

The Viking "Hastein" comes to Iceland

 The next winter was Herstein, along with his men to kill the foster-brothers. Leif had received news of their trip and made it for him. Became subject to a great bloody fight and died Herstein there. After it came somebody friends to their foster-brothers, from place named “Firth”. Several people were now sent to King Atli the Earl and Hastein to offer a settlement. The result was that, they foster-brothers apply all their property to them. Bud now Ingolf and Leif must move away from Norway. They decided to sail to the islands in the Arctic they had heard news of and called "Snow-land" and later named "Iceland". Leif was killed in this expedition of his slaves, but Ingolf took land at a place he named Reykjavík.

Now is the time when King Harold Goldbeard in Sogn and him cousin Earl Atli the Slender gave young grandson Harold name and state. Harold Young was the son of Thora's daughter Goldbeard and Halfdan the Black, King of the Uplands. Then Harold Young is dead, have Halfdan the Black this land after him, and he put the Earl Atli the Slender over it. Now Thora had died and Halfdan married Ragnhild daughter of Sigurd-hearted, and there son was lather the Norwegian king “Harold the Fairhair”.

Still pass time until “Harold Fairhair” intermarry with “Earl Hakon Grjotgarth” and conquer Norway. Got Hakon now control over the land “Siganfylki” in defiance of Earl Atli the Slender. Dragged them both earls joined the gathering and faith for the domination of this land. In the palce “Stafnesvog”, in the mountains, met their forces and heavy bloody fighting began there. In the battle Earl Hakon die and Earl Atli the Slender was wounded to death. “Hastein” now had control of the State in a vile, but there time come to Harold drew a large force against him. “Hastein retreated from Harold's army and he prepared his ship ready for departure a weary fast. Was it expected “Hastein” to sail to Iceland and took him land in the Southwest coast he named “Stokkseyri” and there him chose to live all his time. Hastein’s wife is named “Thora Olvier's daughter” and they have two children named, “Olvier” and “Atli”. A man named “Hallstein” live in “Sogn” in Norway and him was cousin of Hastein, and him create his ship with people, slaves, tools, animals, timber and all the needs things and cattle the ship in to Iceland too meat “Hastein” family. Hastein gave him a settlement land him named Eyrarbakki.  “Hallstein” wife was named “Solveig the Fair” and they lived in place named “Framnes” on the old lava with the sandy ocean coast. There son was named Thorstein, him was killed later. His son was Thorbjörn and him live in “Framnes”. The first generation gives now the footprint in Eyrarbakki’s sand.                                                   Continue……….

Thus Eyrarbakki

An old drawing by Halldor Petursson shows life in the old Eyrarbakki, Iceland chariot horses, Icelandic dog, children and people working at a small store. This shop is still operating and selling mainly souvenirs.

The time stay still

The Eyrarbakki church was built in 1890 and is still used. This photo is from this time.

The queen of Danmark, Louise paint the altarpice in this church.

Cultural heritage which was destroyed

This Danish house was the oldest trade in Iceland. The houses were built in 17 and 18 century. They were long the property Lefolii Danish family. By the mid 19th century became an Icelandic company that houses and let them break down. There were a lot of culture accidents, the Eyrarbakki people would preserve the buildings, because they were historic monuments, but the company would not listen to the people and the company just destroys the oldest relics of Icelandic retail history. It was in 1950.
(In front of the house is loaded stone walls, defensive structures for sea water)