Tómthúsfólk á Eyrarbakka

Árið 1703 voru 652 íbúar á Eyrarbakka og Stokkseyri sem þá var einn hreppur. Þar af voru bændur og hjáleigumenn 70 talsins, en ómagar og þurfalingar 156. Þannig voru hlutfallslega margir á sveitastyrk frameftir öldinni. Tómthúsfólk, eða Þurrabúðarmenn var  sá hópur landlausra húsmanna kallaður sem áttu lítið annað en hróflatildrið sem það hlóð úr grjóti og torfi með leyfi landeigenda og lifði mestmegnis af sveitastyrknum, ölmusu og öðru því sem til féll af úr hendi þeirra efnameiri. Árið 1756 bjuggu í Skúmstaðahverfi Ólafur Jónsson tómthúsmaður við heilsulasna konu og kröpp kjör. Þar bjó einnig Aldís Þorkellsdóttir við tómthús og eitt barn. Margrét Oddsdóttir tómthúskona var þá háöldruð og bjó ásamt vanfæri dóttur í tómthúsi. Jón Brandsson var einnig tómthúsmaður í Skúmstaðahverfi, ásamt konu og tveim börnum. Tómthúsmenn í Háeyrarhverfi voru á þessum tíma, þau Erlendur Þórðarsson með konu og tvö börn. Jón Ólafsson var sagður stór og sterkur, en hann bjó  þar í tómthúsi ásamt konu sinni og tveim börnum. Þorsteinn Einarsson var þá áttræður og bjó í tómthúsi með konu sinni og bróðurbarni hennar. Í Hraunshverfi bjuggu við tómthús, Jón Jónsson smiður kona hans og fjögur börn. Jón dauði svokallaður bjó þar í tómthúsi með konu og tvö börn. Þá voru þeir Bauga-Guðmundur og Páll Hafliðason taldir letingjar mestir hér um slóðir. Síðasti tómthúsmaðurinn á Bakknanum var Berþór Jónsson (1875-1952) eða Bergur dáti eins og hann var kallaður, en hann bjó að Grímsstöðum.

Nolsoy ferst við Eyrarbakka

Tvær Færeyskar skútur, sem voru að veiðum hér við land, fórust í stormi 7. mars 1934 með samtals 43 mönnum. Voru það skúturnar „Neptun“ frá Vestmanhavn og „ Nolsoy“ frá Þórshöfn. Þann 31. maí það ár rak lík hjá Stóra-Hrauni á Eyrarbakka og var talið að það hafi verið af matsveininum á  kútter „Nolsoy“. Likið var óþekkjanlegt er  það fannst, en trúlofunarhringur, sem af tilviljun hafði tollað á fingri  hins  látna,  var  sendur til Færeyja og þektist. Hin látni hét Bernhard Henriksen og var frá Sandvági í Færeyjum. Hinn 21. maí 1936 kom minnisvarði með m/s. „Dronning Alexandrine“, sem Færeyingar sendu og láta átti á leiði hans, en líkið var  jarðsett i  Eyrarbakkakirkjugarði og var vandað til  jarðarfararinnar eins og kostur var á. Með „Nolsoy“ fórust alls 20 menn, bræður margir og feðgar, og eru nöfn  þeirra  allra  rituð á steininn, og eftirfarandi  erindi á  undirstöðu  hans:

Mugu  enn við sorg vit siga

kærum  vinum  her farval.

Góðandagin gleðiliga

tó í himli ljóða skal.

Auk Færeyinga, átti  þáverandi sendiherra Dana, Fontenay og  consul Jens Zimsen,  sinn þátt í að minnismerkinu yrði hingað komið, og  annaði  Zimsen bæði flutning  austur og sá  um, að því var komið fyrir á gröf  Bernhards Henriksens og var gengið frá því í  Eyrarbakkakirkjugarði þann 3.  júní 1936.

Auk Bernhards fórust með kútter Nolsoy: J. Henriksen, H.D. Hansen, V. Hansen, E. Hansen, M.Hansen, A.  Danberg, J. Olsen, M. Petersen, P. Poulsen, J.P. Petersen, M. Johansen, H. Leidesgaard, U.A. Johansen, M. Poulsen, J.G. Petersen, O.J. Jakopsen.

Heimild: Morgunbl.138 tbl 1934. Brot úr sögu Mykinesar

http://heima.olivant.fo/~mykines/mykkrofo.htm Ægir 1936.

Uppnefni fyrr á tíð

Það hefur löngum tíðkast hér við ströndina sem og víðar að gefa mönnum viðurnefni og eða gælunöfn og jafnvel stundum uppnefni. Sumir eru kenndir við húsin, starfið, mæður, maka eða önnur einkenni. Þannig voru menn þekktir sem t.d. Siggi-skó, Jón-kaldi, Jón-halti, Gunnsi í Gistihúsinu, Sæmi á Sandi, Kalli á Borg, Bjadda á Sæfelli, Tóta Kristins, Inga Lalla, Reinsi Bö, o.s.fr.v. Til forna þótti mikil upphefð í viðurnefnum eins og alkunna er, t.d. Skalla-Grímur, Eiríkur-rauði o.s.frv. En allt frá þjóðveldisöld hafa nafngiftir af þessum toga verið bannaðar samkvæmt Íslenskum lögum. Um það mál segir svo í Grágás: „Ef maður gefur manni nafn annað en hann eigi áður, og varðar það fjörbaugsgarð,(3 ára útlegð) ef hinn vill reiðast við.

Á héraðsþingi sem haldið var á Stokkseyri 19. júní  1704 kom upp slíkt mál. Þannig hafði sr. Halldór Torfason verið kallaður Brúsi, en kona hans Þuríður Sæmundsdóttir, kölluð Lúpa; lögréttumaðurinn Jón Gíslason nefndur Harðhaus; lögréttumaðurinn Brynjólfur Hannesson kallaður Stúfur; Kvinna Jóns Guðmundssonar í Hólum, Guðný Sigurðardóttir, Langatrjóna; Þorlákur Bergsson á Hrauni Snarkjaftur; Helga Benediktsdóttir á Hrauni Ígrá; Jón Guðmundsson á Skipum Rosi; hans kvinna, Ingiríður Magnúsdóttir, Svingla; hans sonur, Hafliði, Stóri-Blesi; hans sonur annar, Páll, Minnavíti; Sigurður Bergsson á Hrauni Merarson; kona lögréttumannsins Þorsteins Eyjólfssonar, Svanhildur Sigurðardóttir, Lóðabytta; kvinna Þorláks Bergssonar á Hrauni, Guðný Þórðardóttir, Langvía; kvinna Sigurðar Jónssonar í Einarshöfn, Ingunn Brynjólfsdóttir,Ígrá.

Þeir sem voru kallaðir fyrir þingið vegna þessara uppnefna voru: Gísli Pálsson umferðardrengur í  Stokkseyrarhreppi  19 ára, Ófeigur Jónsson í Skúmsstaðahverfi, Kári Jónsson í Einarshöfn, Brandur Sveinsson í Skúmsstaðahverfi, (Jón Eyjólfsson í Stokkseyrarhverfi, var fjarverandi) og Ormur Þórðarson í Traðarholti, en þeir neituðu að hafa fundið upp þessi viðurnefni. En fyrrnefndur Gísli Pálsson sagðist hafa heyrt úti á Eyrarbakka í nálægð kaupmannanna beggja, Páls Christianssonar Birck og Rasmusar Hanssonar Munch, ásamt velbyrðugs herra amtmannsins fullmegtugs, Seigr Pauls Beyer, framsagt hafa eftir þeirra spurn og eftirleitni, að yfirkaupmaðurinn Páll Christiansson hefði verið kallaður Ólöfarstreðill, en undirkaupmaðurinn Rasmus Munch Halldórustreðill. Frambar þá Gísli opinberlega, að haustið áður, 1703, þá Eyrarbakkaskip hafi verið afsiglt, hafi Kári Jónsson, Ófeigur Jónsson, Brandur Sveinsson og hann sjálfur verið allir til samans við stofugluggann á Skúmsstöðum, og sagðist  hann þá heyrt hafa, að þeir hafi þar um hönd haft nafnagiftur nokkrar af þeim, sem hér eru nefndar.

 Það var sameiginleg ályktun dómsmanna,( Vigfús Hannesson mppr. Jón Gíslason m. e. h. Þorsteinn Eyjólfsson e. h. Brynjólfur Hannesson m. e. h. Jón Guðmundsson m. e. h. Halldór Þórðarson e. h. Guðmundur Finnbogason e. h.) að þessi þingmanna rómur sé með eiði staðfestur á þann máta, að tveir sverji, en átta sanni, að svo hafi þeir heyrt, en viti ei, hvort satt sé, eftir 25. Cap. Mannhelgis. (Jónsbók).

 Brynjólfur Jónsson og Sturlaugur Ólafsson, gerðu eið: „Til þess legg ég Brynjólfur Jónsson og ég Sturlaugur Ólafsson hönd á helga bók og það segi ég guði almáttugum, að ég hef heyrt þessum mönnum hér í Stokkseyrarhrepp eignað, að upp með nafnagiftur komið hefðu: Gísli Pálsson umferðardrengur í Stokkseyrarhrepp, Ófeigur Jónsson í Skúmsstaðahverfi, Kári Jónsson í Einarshöfn, Brandur Sveinsson í Skúmsstaðahverfi, Jón Eyjólfsson í Stokkseyrarhverfi og Ormur Þórðarson í Traðarholti, en ei veit eg, hvað satt er. Og að so stöfuðum eiði sé mér guð svo hollur sem ég satt segi, en gramur, ef eg lýg". Þennan eið sönnuðu átta menn, nefnilega: Jón Nikulásson, Jón Arnoddsson, Erlendur Benteinsson, Jón Magnússon, Magnús Ólafsson, Bjarni Jónsson, Þorkell Jónsson og Ásgrímur Eyvindsson.

Fengu hinir eiðvotta og höfðu 6 vikur til að halda eiðinn:  Þessir menn eru nefndir Ófeigi Jónssyni til eiðvættis: Bjarni Jónsson í Háeyrarhverfi, Snorri Nikulásson í Nesi, Einar Jónsson á Skúmsstöðum og Gísli Gunnarsson á Hrauni. Hafi Ófeigur tvo af þessum, sé sjálfur þriðji, og tvo fangavotta. — Kára Jónssyni eru þessir menn til eiðvættis nefndir: Arnór Gíslason í Einarshöfn, Hinrik Vigfússon í Einarshöfn, Sigurður Björnsson í Skúmsstaðahverfi og Bárður Guðmundsson á Háeyri. — Ormi Þórðarsyni í Traðarholti eru nefndir þessir menn til eiðvættis: Páll Jónsson á Skipum, Bergur Sturlaugsson á Kotsleysu, Jón Þorkelsson í Stokkseyrarseli og Helgi Jónsson í Hraunshverfi. — Brandi Sveinssyni eru þessir menn til eiðvættis nef ndir: Kolbeinn Jónsson á Baugsstöðum, Vigfús Þórðarson í Traðarholti, Ásbjörn Sighvatsson í Skúmsstaðahverfi og Árni Jónsson á Kalastöðum, hafi tvo af þessum, sjálfur hinn þriðji og tvo fangavotta (svo sem hinum hér fyrrskrifuðum mönnum er tilsagt að gjöra), þá hann sína frómleiks vitnisburði fengið hefur hjá heiðurlegum sr. Snorra, sem fyrr er á minnst.

Heimild: Blanda 1944/Guðni Jónsson.

Öldin teit, það frétti fróð....

Undir lok 18. aldar, þá er fyrrum stýrimaður, Niels Lambertsen var orðinn kaupmaður á Eyrarbakka voru hjá honum tveir búðarsveinar, þeir Sveinn Sívertsen og Sigurður stútent Sívertsen (Magnússon).  Christine var kona Lambertsens, er jafnan var kölluð „Stína“ af heimamönnum. Sonur þeirra var Lambertsen yngri, er síðar var með verslunina. Skip hans „Charlotte Sopie“ kom hvert sumar og venjulega fór Lambertsen  með skipinu aftur til Kaupmannahafnar að hausti. Skildi hann konu sína þá eftir á Bakkanum til að gæta eigna sinna.

Eitt sumarið kom Lambertsen ekki með skipinu og var sagður liggja fyrir dauða sínum í Kaupmannahöfn. Stína hafði átt vingott með Sveini þá er Lambertsen var utan og sagðist nú  vilja lofast honum ef svo færi að hún yrði ekkja. Brátt varð Stína ólétt og var ráð þeirra að leyna þessu og fá barninu sýndarforeldra. Sigurður stútent var með í ráðabruggi þessu og leituðu þau til Einars snikkara Hannessonar á Skúmstöðum, sem hafnaði þeirra málaleitan. Þvínæst var leitað til Snorra bónda Gizurarsonar á Hólum í Flóa og konu hans Katrínar Eiríksdóttur og tókust með þeim samningar.

Þegar  barnið var fætt fóru þau Stína og Sigurður ríðandi að Hólum og skildu barnið þar eftir hjá þeim hjónum. Elín i Gaulverjabæ var þá ljósmóðir í sveitinni og var hún kölluð til. Hafði hún barnið heim með sér samkvæmt venju hennar, en áður en barnið komst aftur að Hólum hafði málið komist upp. Dag nokkurn hafði Eiríkur snikkari komið í búðina til Sigurðar Sívertsen og orðið missáttur  um viðskipti sín við hann. Búðin var þá full af fólki er Eiríkur lét málið uppiskátt í bráðræði sínu.

Þegar svo var komið varð að ráði að Sigurður stútent  gengist við barninu, en það var drengur nefndur Páll. Drengurinn fékk strax viðurnefnið „Kúts-Páll“. Það hafði æxslast þannig að ráð Sigurðar til að koma barninu óséðu að Hólum var að setja það í vatnskút og reið hann með það á söðli íklæddur kvennmansklæðum en Stína reið á eftir. Er þau fóru framhjá Brattholti mættu þau bónda þar Hákoni Þorgrímssyni og heyrðist honum barnsgrátur koma úr kútnum, en til að verða ekki að aðhlátursefni um allar sveitir, sagði hann ekkert um ferðamenn þessa og barnsgrátinn úr vatnskútnum fyrr en málin höfðu komist í hámæli.

Varð þessi saga mörgum að yrkisefni og er til a.m.k.  ein vísa svohljóðandi:

Öldin teit það frétti fróð,

fyrr það vissi enginn,

að bóndakona og faktors fljóð,

fætt hafa sama drenginn.

Kúts-Páll settist að í Gullbringusýslu og átti marga afkomendur.

Heimild: Saga Þuríðar formanns.

Ölframleiðsla á Eyrarbakka 1926 BAKK-ÖL

Sigurður Þórarinsson frá Vegamótum á Eyrarbakka, hafði undirbúið sig til að takast á hendur verzlunarstörf. Nám hafði hann stundað í Flensborg, sem þá var eitt helsta menntasetur á Íslandi.

Sigurður hafði mikinn hug á að koma sér upp verzlun og hafði í því skyni aflað sér margs konar sambanda. Reyndar var hann þegar byrjaður að höndla, þó í smáum mæli væri. Ýmislegt var þá á döfinni og gerði Sigurður m.a. tilraunir með þurrkun þara í bakaríinu hjá mági sínum, Andersen. Var þá um að ræða joðvinnslu úr þara. Einhver sýnishorn mun hann þegar hafa verið búinn að senda út.

Tilraunir með hvítölsgerð hóf Sigurður í kjallara Vesturbúðarinnar og munu þær tilraunir hafa gefið góðan árangur. Skyldi nú hafin ölgerð í stórum stíl. Flöskumiðar voru prentaðir og allt undirbúið sem bezt. Hugsunin var að selja ölið á þriggja pela flöskum.

Á þessum árum var fé ekki á lausu og því var það að Sigurður ákvað nú að róa eina vertíð enn, en það skyldi vera sú síðasta, áður en fyrirtækið færi fyrir alvöru af stað.

Það varð orð að sönnu, að vertíðin varð sú síðasta, en það varð heldur ekkert úr því að fyrirtækið færi af stað.

Sigurður réði sig á vélbátinn Sæfara, sem fórst á innsiglingunni þann 5. apríl 1927, með allri áhöfn, að mörgum Eyrbekkingum ásjáandi.

Þeir munu margir, er velt hafa því fyrir sér, hvernig á þessum ölmiðum standi og hér hafa þeir þá svarið að nokkru, þó sjálfsagt mætti skrifa um það lengra mál.

Ó.[skar] M.[agnússon]

(Úr blaðinu Suðurlandi, laugardaginn 25. október 1969.)

Kraftaskáldið

Bergsteinn blindi Þorvaldsson var kallaður kraftaskáld, og heldur en ekki þótti honum góður sopinn. Eitt sinn var það, að hann kom í búðina á Eyrarbakka og bað kaupmanninn að gefa sér í staupinu. Kaupmaður tók því fjarri, því að hann væri alveg brenmvínslaus. Kvað hann andskotann mega eiga þann dropann, sem hann ætti eftir af brennivíni. Ekki lagði Bergsteinn mikinn trúnað á það og kvað vísu þessa við búðarborðið:

Eg krefst þess af þér,

sem kaupmaðurinn gaf þér,

þinn kölski og fjandi

í ámuna farðu óstjórnandi

og af henni sviptu hverju bandi.

Brá þá svo við, að braka tók heldur óþyrmilega í brennivínstunnu kaupmanns, svo að við var búið að bresta mundu af henni öll bönd. Þorði kaupmaður þá ekki annað en gefa Bergsteini neðan í því og varð feginn að sleppa, áður en verra yrði úr.

Sagt er, að þau yrðu æfilok flökkuskáldsins Bergsteins blinda, að hann kvæði sig sjálfur drukkinn í hel eftir boði annarra, og hafi hann þá verið æfa gamall. En með vissu vita menn það um endalykt Bergsteins, að hann dó á Eyrarbakka út úr drykkjuskap 17. júlí 1635, og þótti þá svo ískyggilegt um dauða hans, að hann fékk ekki kirkjuleg, heldur var hann grafinn utan kirkjugarðs á Stokkseyri. Getur Gísli biskup Oddsson þess í bréfabók sinni, að ekkja Bergsteins hafi „klagað sárlega" fyrir sér, að maður sinn lægi utan garðs, og hafi „séra Oddur Stephánsson helst gengist fyrir því, að hann skyldi ekki innan kirkjugarðs grafinn vera".

(Eftir Jóni Þorkelssyni)

Eyrarbakki höfuðstaður Íslenska hænsnastofnsins

Íslenskur hani/ Eyrarbakka is the capital of Icelandic chickens

Eyjafjallajökull

Eyjafjallajökull sést vel frá Eyrarbakka/Eyjafjallajökull is clearly visible from Eyrarbakki

Vetrartíð/ Our winter

Snjóavetur/ Snowing Winther

Fjaran/ In The Seashore

Teiknað í sandinn/Drawn in the Eyrarbakki's sand

Potential disaster eruption will happen.

Eruption north of Vatnajokull, Photo from "Mila" webcam

If the current eruption in “Holuhraun”, moves into the glacier "Bardarbunga" or a new eruption occurs there, it is a big chance that this can happen: The eruption could cause an outburst flood and possibly an explosive, ash-producing activity. In the event of a sub glacial eruption, it is most likely that flooding would affect “Jokulsa a Fjollum”. It is also possibly a flood coming in these rivers from the glacier Vatnajokul: Skjalfandafljot, Kaldakvisl, Skafta and Grimsvotn.

Eruption started in Iceland

From Civil Protection in Iceland.

A small eruption started at 0600 this morning close to the eruption that was on Saturday.  Scientists on scene, estimate that the fissure goes further to the north than the previous eruption around 1,5 km. long. A lavafield of about 3 km flows to the east. Very bad weather is at the eruption site, sandstorm and windy conditions.The Civil Protection and Emergency Management is working on Alert Phase. The Icelandic Met Office has raised the Aviation colour code to red for Bárðarbunga/Holuhraun.

More eruption warning!


Mila-WEBCAMS "Holuhraun"

Two volcanoes come with risk code

From Civil Protection in Iceland.
Scientists from the Icelandic Meteorological Office and the Institute of Earth Sciences, together with representatives of the Civil Protection in Iceland, met today to discuss the on-going unrest at the Bárðarbunga volcano.
This morning, there was a flight over the Bárðarbunga area and the surface of the glacier was surveyed. No changes to the ice crevasses southeast of Bárðarbunga, that were seen yesterday evening, were observed. These crevasses (cauldrons) were likely formed due to melting at the ice bottom.
The depressions have been located southeast of the Bárðarbunga caldera, in all likelihood within the water divide of the river Jökulsá á Fjöllum. There are three circular crevasse formations, about 5 km in total length. The ice thickness in the area is 400-600 m.
The water level in Grímsvötn Lake has been surveyed and has likely risen by about 5-10 m in the last days, which corresponds to an addition of 10-30 million m3 of water in the lake. A slight increase in conductivity in Köldukvísl River was measured this morning, but the cause is yet unknown. No change has been measured in the Hágöngulón lagoon, Jökulsá River and Skjálfandi River. It is assumed, that the water from the cauldron has flowed into the Grímsvötn Lake or the river Jökulsá á Fjöllum.
The seismic activity is similar to that of the last days. Around midnight, three earthquakes of magnitude around 4 were recorded and one of magnitude 5 at 08:13 this morning, all located within the Bárðarbunga caldera.
Shortly before 08:00 this morning, there was a slight increase in seismic activity in Askja volcano. Changes in the stress field due to expansion caused by the dyke have an effect on the Askja area.
Since yesterday, the length of the dyke under Dyngjujökull has increased by 1-1.5 km to the north, which is considerably less than in the last days. The dyke has now reached the fissure system of the Askja volcano and GPS measurements indicate that the area there is greatly affected.

The risk of an eruption in the "Vatnajokull"

This map shows the earthquakes in one day. Starr does an earthquake more
than 3 on a scale.

Tremendous surge of earthquakes have been on the glacier last day. "Civil Protection" express uncertainty level:

The National Commissioner of Police and the District Commissioner of Police at Hvolsvöllur and Húsavík have declared a Civil Protection Uncertainty phase due to unrest in Bárðabunga.

Handverk víkinga

Viking Women construct jewelry

Orrusta

The Vikings will be quarreling and fighting.

Angry Valkyrie and draws a sword

Hard fight

defence

Submission and peace

Hundavað

Dog wade

Íslenskar hænur

Icelandic chickens

Stórslysaæfing

Rescue exercise

Handverksfólk

Pottery handwork for sale